Tümdengelim nedir, Tümdengelim ne demek

Tümdengelim; bir felsefe terimidir.

  • Tümel bir önermeden tikel bir önermeye, yasalardan olaylara, etkenden etkiye geçme yolu, talil, dedüksiyon

Felsefi anlamı:

1-Varılan sonucun zorunlu ve kesin olarak geçerli olduğu (kesin sonuca vardıran) mantıksal işlem. Bu çıkarım biçiminde öncüller doğru ise sonuç önermesi de zorunlu olarak doğrudur. 2-Tümel olandan tikelin, genel olandan özelin çıkarılması. Tümel bir önerme aracılığı ile somut bir olayın bilgisine ulaşma. Tümdengelimin mantıksal biçimi: tasım (syllogismus) ve tasıma dayanan kanıttır. Karşıtı bk. tümevarım.

-> Tümdengelimli yöntemle eşanlamlı.

Tümdengelimli yolla birbirine bağlı önermeler topluluğu. Deneyüstü tümdengelim (transsendental deduktion): Kant'ın kullandığı deyim. Önsel kavramların duyu dünyasındaki nesnelere nasıl uygulanabileceğini nesnelerle nasıl ilişkisi olabileceğini açıklama biçimi.

Matematik terimi olarak kelime anlamı:

Öncüllerden kalkarak ve yalnızca çıkarım kurallarını uygulayarak bir çıkarınım, sonucunu elde etme. Anlamdaş. türetim. Karşılaştırınız. tümevarım.

Sosyoloji'deki anlamı:

Mantıkçılara göre öncüllerin doğru olması durumunda sonucun da zorunlukla doğru olduğu çıkarım biçimi.

Bir ya da bir kaç öncülden mantık yasalarına dayanılarak bir sonucun zorunlu olarak çıkacağının gösterilmesi ve bu sonucun doğruluğunun tanıtlanması amacıyla genel olarakn özele vararak düşünme yolu.

 

Bilimsel terim anlamı:

Geçerli bir çıkarımın sonucunu, öncüllerinden çıkarma işlemi.

Türetim. || Krş.. tümdengelimli mantık,

Genelden özele, tümelden tikele giderek ya da önsayıtlardan vargılar ve çıkarımlar türeterek bilgi üretme yöntemi.

İngilizce'de Tümdengelim ne demek? Tümdengelim ingilizcesi nedir?:

deduction

Tümdengelim anlamı, kısaca tanımı:

Tümel : Bütün kapsamıyla alınmış olan (önerme), külli, tikel karşıtı. Belli bir sınıfa bağlı bireylerin hepsini içine alan, külli.

Önerme : Önermek işi. Kabul edilmesi için öne sürülen düşünce, teklif. Bir savı öne süren veya bir durumu dile getiren cümle, belli bir yorumda belli bir doğruluk değeri kazanan düzgün deyim, kaziye.

Tikel : Kısmi. Bir türün bütün bireylerine değil de bir veya birkaç bireyine ilişkin olan, cüzi, tümel karşıtı.

Yasal : Yasanın, dinin ve kamu vicdanının doğru bulduğu, yasalara uygun, kanuni, meşru, legal.

Olay : Önemli tarihsel olgu, fenomen. Ortaya çıkan, oluşan durum, ilgi çeken veya çekebilecek nitelikte olan her türlü iş, hadise, vaka.

Etken : Doğrudan doğruya öznenin yaptığı işi anlatan, öznesi belli olan fiil, etken fiil, aktif, aktif fiil, malum, edilgen karşıtı. Etki eden şey, faktör. Bir madde üzerinde belli bir değişiklik yapan şey, müessir.

Etki : Bir kimse veya nesnenin başka bir kişi veya şey üzerindeki gücü, tesir. Bir kimse üzerinde bırakılan izlenim. Bir etken veya bir sebebin sonucu, yardım.

 

Tümdengelim kanıtsavı : (…) olduğunu dile getiren sözeden kanıtsav.

Tümdengelim kuralı : Çıkarım kuralı.

Tümdengelim yöntemi : Bir iktisadi olguyu genelden özele doğru inceleme yöntemi.

Tümdengelimci bilimler : [Bakınız: önkanıtlı bilimler]

Tümdengelimci sayımbilim : [Bakınız: betimleyici sayımbilim]

Tümdengelimci yöntem : Yalnızca tömdengelim yordamları ile iş gören bilimsel uslamlama yöntemi.

Tümdengelimli : Varılan sonucun zorunlu olduğu ve kesin olarak geçerli olan çıkarım. Tümelden kalkan usavurma biçimi. Gelişmesi boyunca deneye baş vurmadan çıkarımlar yapan düşünce biçimi. Tümdengelimli yöntem: Çıkarıma dayanan yöntem. Bu yönteme, doğruluğu bilinen önermelere dayanarak çıkarımlar yapıyorsa koşulsuz tümdengelimli (kategorik-deduktif), yalnızca varsayım olarak konmuş öncüllere dayanarak çıkarımlar yapıyorsa koşullu tümdengelimli (hypothetik deduktif) denir. Varsayım yanlışsa, çıkarımın kendisi doğru olmakla birlikte, varılan sonuç yanlış olacaktır. Tümdengelimi içererek ya da tümdengelime dayanarak.

Tümdengelimli kuram : İlksavlı kuram.

Tümdengelimli mantık : Tümdengelime dayandığı için mantığa verilen bir ad.

Tümdengelimli usavurma : [Bakınız: önsel usavurma]

Diğer dillerde Tümdengelim anlamı nedir?

İngilizce'de Tümdengelim ne demek? : n. deduction

Fransızca'da Tümdengelim : mant. déduction [la]

Almanca'da Tümdengelim : die Deduktion