Geniş zaman nedir, Geniş zaman ne demek

Geniş zaman; bir dil bilgisi terimidir.

  • Fiilin her zaman yapıldığını, yapılmakta olduğunu veya yapılacağını belirten, -r, -ir veya -er ekiyle kurulan zaman: Başlar (başla-r), geliriz (gel-ir-iz), severim (sev-er-im) gibi

Gramer anlamı:

(Almanca Aorist, Zeitlos; Fr. aoriste atemporal; İng. aorist, timeless; Osm. muzâri || Geçmiş, şimdiki ve gelecek zaman gibi bütün ana zamanları içine alan, yani fiilin gösterdiği oluş ve kılışın her zaman yapıldığını veya yapılacağını gösteren; bir sınırlama ve kesinlik kavramı taşımayan zaman. Türkçede geniş zaman -r, -Ar, -(I)r/-(U)r ekleri ile kurulur ve şahıs ekleri alarak çekime girer: Keyifle yerim, keyifle içerim (S. F. Abasıyanık, Bütün Eserleri 2, s. 208). Birçok mütefekkirler yalnız düşünmekle iktifa ederler (A. Ş. Hisar: Fahim Bey ve Biz, s. 159). Bir kırlangıç, yavrusuna uçmayı öğrettikten sonra görevinin bittiğini bilir ve artık kendi isteklerine göre yaşayabilmesi için serbest bırakır (T. Buğra, Yalnızlar, s. 25). Gerçi, bilirim, okunun değdiği yerde, bir cüceden bir dev çıkarırsın; bir kaditten en güzel endamı yaratırsın ve sönmüş gözlere yeniden fer verirsin (Y. K. Karaosmanoğlu, Erenlerin Bağından, VII, s. 39). Biz düşüncelerimizi çok defa omuzlarımızda taşırız. Onun için onları kımıldatmamız bu düşüncenin ağırlığı nisbetinde güç olur (A. H. Tanpınar, Huzur, s. 75). İşten artmaz dişten artar. Böyle gelmiş böyle gider gibi. Geniş zaman, bazı kullanılışlarında «gereklilik», «alışkanlık» ve «süreklilik» de gösterir: yarın buraya gelir her tarafı iyice temizlersin. Akşamları kitap okursun, pazar sabahları yürüyüşe çıkarsın ve benzeri

 

Bilimsel terim anlamı:

Türkçedeki Yazarım, Giderim şeklindeki kuruluğun zamanı, ki birden bütün zamanları anlattığı ve gereklik ile alışkı da bildirdiği gibi yerine ve sırasına göre geçmiş, şimdiki ve gelecek zaman için de kullanılabilir. Kardeşim geçen gün babama gider der ki. (Geçmişlik). Gezmeğe gitmek ister misiniz? (Şimdikilik). O, ne zaman olsa gider (Gelecek zaman). Her doğan ölür (Gerçek geniş zamanlı). İnsan böyle şeyleri biraz da hoş görür (Gereklik). Bazıları pek az uyur (Alışkı).

Azerbaycan Türkçesi: indiki zaman; Türkmen Türkçesi: näämäälim gelcek zamaan; Gagauz Türkçesi:bellisiz gelecek zaman ~ *şindiki-gelecek zaman; Özbek Türkçesi: hozirgi-kelasi zamon;Uygur Türkçesi: käň zaman; Tatar Türkçesi: xäzerpge-kiläçäk zaman ~ berençe (bilgesez) kiläçäkzaman; Başkurt Türkçesi: xäzerge-kiläsäk zaman; Kmk: gelecek mekensiz zaman; Krç.-Malk.: belgisiz kellik zaman; Nogay Türkçesi: älîgî-keleyek zaman; Kazak Türkçesi: awıspalı osışak; Kırgız Türkçesi: uçur-keler çak; Alt:: turguza-keler öy; Hakas Türkçesi: polar tus (-arformazı); Tuva Türkçesi: amgı-kelir üye; Şor Türkçesi: polar tem; Rusça: nastoyaşçe-buduşçeyevremya

 

Fransızca'da Geniş zaman ne demek?:

aoriste, présent indéfinprésent aoriste, présent atemporel

Geniş zaman hakkında bilgiler

Geniş zaman, dilbilgisinde bir eylemin ya da durumun geçmişte, şu anda ve gelecekte gerçekleştiğini belirten zaman yapısı. Geniş zaman yapısı, eylem veya durumun ne zaman başladığını ya da ne zaman biteceğini bildirmez, sadece gerçekleştiğine dair bilgi verir.

Türkçede geniş zaman kipi fiil cümlelerinde fiil köküne -r, -ir veya -er eki eklenerek oluşturulur. Ses uyumlarına göre ek üzerinde gerekli düzenlemeler yapılır.

Geniş zaman ile ilgili Cümleler

  • Bu fiil geniş zamanda hangi takıları alır?
  • Bu cümle geniş zamandadır.

Geniş zaman anlamı, tanımı:

Fiil : Olumlu veya olumsuz olarak çekimli durumda zaman kavramı taşıyan veya zaman kavramı ile birlikte kişi kavramı veren kelime, eylem. İş, davranış.

Zaman : Bir işin, bir oluşun içinde geçtiği, geçeceği veya geçmekte olduğu süre, vakit. Belirlenmiş olan an. Yer kabuğunun geçirdiği gelişimde belirlenen ve fosillere göre dörde ayrılan geniş evrelerden her biri. Çağ, mevsim. Bu sürenin belirli bir parçası, vakit. Dönem, devir. Fiillerin belirttikleri geçmiş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman kavramı. Olayların oluş ve akış sırasını belirleyen, düzenli ve dönemli gök olaylarını birim olarak kullanan sanal bir kavram. Bir işe ayrılmış veya bir iş için alışılmış saatler, vakit.

Belirten : Tamlayan.

Geniş zaman görünümü : Geniş zaman sıfat-fiiliyle yardımcı fiilin birlikte kullanılmasından doğan görünüm: Gelmez olmak. Görünmez olmak gibi.

Geniş zaman sıfat fiili : Fiilin her zaman yapıldığını, yapılmakta olduğunu veya yapılacağını belirten, -ir, -er, -mez ekleriyle kurulan sıfat-fiil: Gelir (varidat), gider (masraf), güler yüz, bitmez iş, dinmez ağrı, görünmez kaza gibi.

Geniş : Alanı büyük olan, makro, dar karşıtı. Kapsamı büyük, dar sınırlar içinde kalmayan, yaygın, makro. Çok. Eni çok olan, enli, vâsi. Kolay kolay tasalanmayan, hoşgörülü, rahat. Bol (elbise).

Yapılmak : Yapma işine konu olmak. Gerçekleştirilmek, ortaya çıkarılmak.

Kurul : Bir işi yapmak, yönetmek veya bir kurum ve kuruluşu temsil etmek için görevlendirilmiş kişilerden oluşmuş topluluk, heyet, konsey, asamble.

Sever : Seven (kimse).

Eylem : Fiil. Eyleme işi, fiil, hareket, aksiyon. Bir durumu değiştirme veya daha ileriye götürme yönünde etkide bulunma çabası.

Durum : Ad soyundan kelimelerin birbirleriyle edatlarla ve fiillerle ilişkilerini belirleyen biçim, hâl. Duruş biçimi, konum, tavır. Bireyin toplum içindeki ilişkileriyle belirlenen yeri. Bir şeyin içinde bulunduğu koşulların hepsi, vaziyet, hâl, keyfiyet, mevki, pozisyon.

Geçmiş : Arkada kalan hayat. Bugüne göre geride kalmış olan zaman, mazi. Geçme işini yapmış. Zaman bakımından geride kalmış, esbak. Çürümeye yüz tutmuş. Birinin ölmüş ana, baba ve yakınları.

Gelecek : Zaman bakımından ileride olması, gerçekleşmesi beklenen, müstakbel. Daha gelmemiş, yaşanacak zaman, istikbal, ati.

Geniş zaman eki : Fiilin gösterdiği hareketin geniş zamanda olduğunu gösteren, fiile geniş zaman kavramı veren ek. Türkçede geniş zaman eki -r, -Ar, (I)r/-Ur’dur: ağla-r, bak-ar, gül-er, çalış-ır, getir-ir, otur-ur, güldür-ür. bk. geniş zaman.

Geniş zaman kipi : (Derleme.. zamansızlık, zaman dışı olmaktık) Eylemin her zaman yapıldığını veya yapılmakta olduğunu ya da yapılacağını belirten zaman ve kip. Türkçede bu kip -e-r- veya -i-r- ekiyle kurulur : severim(sev-er-im) K.T.seversin(sev-er-sin) K.T.sever(sev-er) K.Ç.severiz(sev-er-iz) K.Ç.seversiniz(sev-er-sin-iz) K.Ç.severler(sev-er-ler) K.T.gelirim(gel-ir-im) K.T.gelirsin(gel-ir-sin) K.T.gelir(gel-ir) K.Ç.geliriz(gel-ir-iz) K.Ç.gelirsiniz(gel-ir-sin-iz) K.Ç.gelirler(gel-ir-ler) vb Fiilin sürekli olarak yapıldığını, hâlen yapılmakta olduğunu veya yapılacağını belirten zaman ve kip. Türkçede bu kip -Ar, (I)r/-(U)r ekleri ile kurulur: || tek. şah. yaz-ar-ım, ver-ir-im, || tek. şah. yaz-ar-sın, ver-ir-sin, || tek. şah. yaz-ar, ver-ir, || çokl. şah. yaz-ar-ız, ver-ir-iz, || çokl. şah. yaz-ar-sınız, ver-ir-siniz, || çokl. şah. yaz-ar-lar, ver-ir-ler; || oku-r-um, oku-r-sun, oku-r, oku-r-uz, oku-r-sun-uz, oku-r-lar gibi.

Geniş zaman kipinin hikayesi : Geçmişten geleceğe uzanan geniş bir zaman kesitini içine alan, fiilin sürekli olarak yapıldığını bildiren oluş ve kılışları geçmiş zamana aktararak veren birleşik kip: -r, -Ar, -Ir/-Ur geniş zaman eklerine i-di hikâye ekinin eklenmesi ile kurulur: gelirdim, otururdu, söyleşirdi, anlatırdınız, görürlerdi gibi. || Bu birleşik kipin olumsuzu -mazdı ekiyle kurulur: almazdım, gelmezdim, oturmazdı, konuşmazdık, görmezlerdi vb. Kalfa büyük hanımla hiç geçinemezdi (R. N. Güntekin, Kızılcık Dalları, s. 90). Bunların yanında, her zaman küçük, fakir kulübeler de göze çarpardı (H. N. Zorlutuna, Aydınlık Kapı, s. 110). Cuma ve pazarları Küçüksu, Göksu, Kalender, Çubuklu gibi incesaz yerlerine, mesirelere gidilirdi (. Ş. Hisar, Boğaziçi mehtapları, I. Boğaziçi medeniyeti, s. 9). Dünyada hiç bir güzelliğin kalmayacağından korkardım (T. Buğra, Yalnızlar, s. 161). O bu yolu ötedenberi severdi (A. H. Tanpınar, Huzur, s. 37). Katılsaydınız ne kadar verimli bir toplantı yapıldığını görürdünüz. Onlar hiç yazlığa gitmezlerdi vb.

Geniş zaman kipinin rivayeti : Geniş bir zaman kesiminde gerçekleşen oluş ve kılışları dyuma (rivayete) dayanarak anlatan birleşik kip türü: -r, -Ar, -Ir/-Ur geniş zaman eklerinden sonra i-miş rivayet ekinin getirilmesi ile kurulur. şah. çokluk çekimi dışında kalan şahıs ekleri rivayet ekinden sonra gelir. Rivayet eki, eklendiği fiilin dil ve dudak benzeşmelerine uyar: alırmışım, başlarmışsın, çalarmış, dokunurmuşuz, ellermişsiniz, içerlermiş vb. O, bazı sabahları, uykusu kaçarmış da bir türlü uyuyamazmış (A. Ş. Hisar, Ali Nizami Beyin Alafrangalığı ve Şeyhliği, s. 220). O otururken, vücudu uzun boylu, ayağa kalkınca bacakları kısa görünürmüş (A. Ş. Hisar, Geçmiş Zaman Fıkraları; Sultan Aziz’e Dair, s. 71). Ahmet Vefik Paşa Paris’te elçimiz bulunurken, beyaz bir araba ile gezinirmiş (A. Ş. Hisar, Geçmiş Zaman Fıkraları, Ahmet Vefik Paşaya Dair, s. 116). Eski hatıralarını anlata anlata bitiremezmiş. O zaman böyle fenerler yanmazmıştır. Karanlık, buradan, perde perde helezonlar hâlinde yayılır, gidermiştir (S. F. Abasıyanık, Bütün Eserleri 3, Medarı Maişet Motoru: Birtakım İnsanlar, s. 19 vb.

Geniş zaman kipinin şartı : Geniş bir zaman kesiminde gerçekleşen oluş ve kılışları şarta bağlı olarak anlatan birleşik kip türü. -r, -Ar, -Ir/-Ur geniş zaman eklerine, i- ek- fiilinin şart biçimi olan -i-se ekinin getirilmesi ile kurulur. şah. çokluk çekimi dışında şah. ekleri şart ekinden sonra gelir: verir isem>verirsem, verirsen, verirse, verirsek, verirseniz, verirler ise, verirlerse vb. Teklifimi getirirsen üzerinde görüşebiliriz. Bu düşünceden vazgeçmezse zararlı çıkar. Bana kalırsa, biraz da haşlamalısınız… birazcık ama. (T. Buğra, Yalnızlar, s. 243). Maazallah suyun sesini duymaz olursam… (Y. K. Karaosmanoğlu, Erenlerin Bağından: İki Amânın Sözleri, s. 108). Ev halkı üstüne üşüşerek onu yakalar, içeriye çeker ya kandırmazsa, ya tehdit etmeğe kalkarlarsa? (P. Safa, Mahşer, s. 13 vb. bk. şart kipi.

Geniş zaman ortacı : Eylemin her zaman yapıldığını veya yapılmakta olduğunu ya da yapılacağını belirten ortaç. Türkçede bu ortaç, -ir/-er, -mez ekleriyle kurulur ve ad, sıfat gibi kullanılır: Gelir (varidat) , gider (masraf) , akarsu (nehir ve gerdanlık) , güler yüz, bitmez iş, dinmez ağrı, görünmez kaza vb.

Geniş zaman sıfat-fiili : Fiilin her zaman yapıldığını, yapılmakta olduğunu veya yapılacağını belirten, -ir, -er, -mez ekleriyle kurulan sıfat-fiil: Gelir (varidat), gider (masraf), güler yüz, bitmez iş, dinmez ağrı, görünmez kaza gibi. Fiilin karşıladığı hareketi geniş zamana bağlı olarak belirten sıfat-fiil. Geniş zaman sıfat-fiilleri -Ar, -(I)r/-(U)r ve -mAz, -An, -IcI/-UcU ekleriyle kurulurlar; ad ve sıfat olarak kullanılırlar: Koşar adım, geçer akça, bakar kör, gider «masraf», biçer döğer, bilir kişi, yatır «evliya», bitmez dert, onulmaz yara, görünmez kaza, çıkmaz sokak, Yılmaz, Solmaz, çalışan kadın, okuyan adam, geçen yıl, bitmeyen iş, yırtıcı hayvan, gezici öğretmen, ayırıcı özellik, bunaltıcı sıcak vb.

Geniş zamanın hikayesi : Azerbaycan Türkçesi: indiki zamanın hekayäsi; Türkmen Türkçesi: näämäälim imperfekt ~ dovaamlı näämäälim öten zamaanı; Gagauz Türkçesi: bitkisizgeçmiş zaman; Özbek Türkçesi: *hózirgi-kelasi zamón lózim fe'l; Uygur Türkçesi: käň zamanninhekayisi; Tatar Türkçesi: şartqa bäyle teläk forması; Başkurt Türkçesi: bildäle xäzergi kiläsäk zaman; Kmk: gelecek mekensiz zamannı gereklilik forması; Krç.-Malk.: belgisiz kellik zamannı koş forması; Nogay Türkçesi: belgîsîz alîgî-keleyek zaman; Kazak Türkçesi: katıstık ötken şak ~ otken şaktagı otken şak; Kırgız Türkçesi: calpı uçur-keler çak; Alt:: t'artı t'ok ötkön öy; Hakas Türkçesi: polar tustıfi hadıl formaları (-ar polgan formazı); Tuva Türkçesi: amgı-kelir üyenin pa'dıtkaar u'tkazı; Şor Türkçesi: *polar polgan tem ~ -r polgan formazı; Rusça: proşedşeye neopredelönnoye vremya ~ neo predelönnıy imperfekt; proşedşeye neopredelönnoye vremya ~ neopredelönnıy imperfekt

Geniş zamanın şartı : Azerbaycan Türkçesi: indiki zamanın şärti; Gagauz Türkçesi: bellsiz gelecekzamanın sankilik çalımı; Özbek Türkçesi: *hózirgi-kelasi zamön şart fe'li; Uygur Türkçesi: şartmäyii; Tatar Türkçesi: *şart quşımçalı xäzerge-kiläçäk zaman; Başkurt Türkçesi: şartlı xäserge-kiläsäk zaman; Kmk: gelecek mekensiz zamannı şart forması; Krç.-Malk.:belgisiz kellik zamannı şart forması; Nogay Türkçesi: äligi-keleyek zamannm şartı; Kazak Türkçesi: *kazirgi keleşektegi şarttı şak; Kırgız Türkçesi: şarttuu uçur-keler çak; Alt:: mold'ukeberdin turguza-keler öyi; Hakas Türkçesi: polar tustın molcas formazı; Tuva Türkçesi: taarnakloneniyeniň amgı-kelir üyezi; Şor Türkçesi: glagoldın pölgülüg formazı; Rusça: nastoyaşçe-buduşçeye vremya uslovnogo nakloneniya

Geniş zamanlı : Bütün zamanları kapsıyan veya böyle olduğu için belli bir zamanla ilgisi olmıyan fiil şekli. "Dünya dönüyor" sözünde "dönüyor" fiili geniş zamanlı sayılır.

Diğer dillerde Geniş zaman anlamı nedir?

İngilizce'de Geniş zaman ne demek? : n. aorist